Buitenland Lungo's longread

‘Ineens zag ik het gebeuren in mijn eigen land’

De Europese Unie kondigde deze week diverse economische sancties aan tegen Belarus. In Nederland wonen al decennia veel Belarussen. Wholelattenews sprak met studenten uit Belarus die in Nederland studeren. Hoe ervaren zij de sancties voor Belarus? Vandaag: Marina Grisko, masterstudent Europese Culturen en Literatuur en Internationale Betrekkingen aan de Rijksuniversiteit Groningen.

´Ik voel veel angst, ´ zegt Marina Grisko. ´Ik voel heel veel angst, ´ herhaalt ze na een korte stilte, ´maar ik vind dat ik niet mag klagen, want ik ben hier.´ Hier is in Groningen. In 2017 verlaat ze Belarus om in Nederland te gaan studeren. Haar vrienden en familie laat ze achter in Belarus. Terwijl ze zich voor haar studie verdiept in de diverse politieke structuren en culturen in Europa, begint in haar thuisland een revolutie. Sinds de laatste presidentsverkiezingen is het onrustig in het land. Demonstranten worden opgepakt en diverse oppositiekandidaten zijn naar het buitenland gevlucht.

‘Ik begon er pas aandacht aan te besteden in het voorjaar van 2020,’ vertelt Grisko. ‘Plotseling zag ik foto’s van lange rijen voor de kantoren van presidentskandidaten.’ In Belarus is president Loekasjenko al aan de macht sinds de eerste verkiezingen in 1994. Sindsdien zijn alle verkiezingen in het land door hem gewonnen. Presidentskandidaten zijn doorgaans ‘nep’ volgens Grisko. Dat er in het voorjaar van 2020 lange rijen staan om alternatieve presidentskandidaten te steunen verbaast haar dan ook.

‘Ik weet niet wat er precies gebeurd is, maar ook het beeld bij sommige van mijn familieleden veranderde,’ zegt Grisko. Vroeger keken ze bijvoorbeeld alleen het officiële nieuws. ‘Propaganda dus, ‘ zegt Grisko. Ook opvallend is dat het een veel ouder persoon was die haar op het bestaan van telegramkanaal Nexta wees, een van de weinige media waar de inwoners van Belarus betrouwbaar nieuws kunnen lezen buiten de staatsmedia om. ‘Je weet niet wat Nexta is?! Pffff.’ imiteert  Grisko haar. Ze was niet bekend met Telegram, maar kijkt nu elke dag of er nieuwe updates zijn op het Nexta kanaal. Daarnaast volgt ze de nieuwssites Tut.by en Belsat. ‘De website van tut.by is inmiddels uit de lucht, maar ze publiceren nog dagelijks op instagram en telegram.’

Op Telegramkanaal Nexta worden doorlopend updates geplaatst over gebeurtenissen in Belarus.

De telegramgroepen zijn in korte tijd ontzettend populair geworden in Belarus. ‘Iedereen kan in principe een bericht sturen in zo’n groep, maar er zit een admin die alles modereert.’ De toegankelijkheid heeft zijn nadelen, geeft Grisko toe. ‘Maar bij kanalen zoals Nexta weten we wie er achter zit en dat maakt het betrouwbaar.’ Haar familie woont ver buiten Minsk, benadrukt ze. ‘Het gaat dus niet alleen om Minsk of jonge mensen die veranderingen willen en het nieuws op deze manier volgen.’ Het is een van de redenen dat Grisko niet gelooft dat Loekasjenko de meerderheid van de stemmen kreeg bij de verkiezingen. ‘Daarnaast heeft hij ook heel lang corona ontkend, en voelen mensen zich daardoor verraden.’

De Europese Unie kwam gisteren met gerichte economische sancties tegen Belarus. De maatregelen zijn een reactie op de steeds ernstigere schending van de mensenrechten, de gewelddadige onderdrukking en gebeurtenissen zoals gedwongen landing van de Ryanairvlucht en ontvoering van journalist Raman Pratasevitsj op 23 mei. De sancties zijn een aanvulling op eerdere beperkende maatregelen vanwege het frauduleuze verloop van de presidentsverkiezingen. De eerdere sancties waren meer politiek van aard.

Grisko is hoopvol over de economische sancties, maar ergert zich aan de politieke sancties. ‘Die helpen niets,’ zegt ze stellig. Ze vergelijkt de situatie met Rusland. ‘Rijke mensen in Rusland geven niets om de politieke sancties, maar ze zijn zo geïntegreerd in het kapitalistische systeem dat ze bang zijn om geld te verliezen.’ Ze denkt dat dit ook het geval is met Loekasjenko.

‘Loekasjenko mag bijvoorbeeld niet naar de EU reizen, maar dat maakt hem echt niets uit,’ legt Grisko uit. ‘Waar hij zich zorgen over maakt, is geld.’ Het neerslaan van de demonstraties kost de overheid veel geld. ‘Niemand wil dat echt doen, maar de oproerpolitie woont in mooie appartementen en hebben allerlei andere sociale voordelen.’ Een kennis van haar kreeg in een maand waarin er veel demonstraties waren vijf keer zo veel alimentatie van haar ex die bij de oproerpolitie werkt. ‘Het gaat dus om enorm veel geld en Loekasjenko moet ook nog al zijn ambtenaren betalen.’

De eerste keer dat Grisko in Nederland iets leest over de situatie in Belarus is naar aanleiding van een uitspraak van Poetin. ‘Ik werd daar zo boos om, ’ lacht ze nu, ‘het ging om het politieke perspectief, niet om wat er in Belarus gebeurde, de politieke gevangenen.’ Ze begrijpt dat de rol van Rusland en de EU belangrijk is en dat het een onderdeel is van het politieke spel. Maar toch. ‘Mensen werden opgepakt, gemárteld!’

Ze mist in het begin de empathie in de internationale media. En ze maakt zich zorgen. Als ze leest over de 18-jarige jongen die een einde maakt aan zijn leven, nadat hij opgepakt is voor zijn deelname aan protesten. Als ze van haar moeder hoort dat een bekende ook een poging deed, omdat een gezinslid bij de oproerpolitie werkt. ‘Deze jongere wist natuurlijk niet precies wat dat gezinslid deed, maar kon er niet mee leven.’ De zelfmoordpoging mislukt en de familie probeert het voorval te verzwijgen, uit angst voor de gevolgen. Grisko staart verdrietig de camera van haar laptop in. ‘Hoe veel meer van deze jongeren zijn er?’

´Ik voel me soms erg depressief en zo hulpeloos hier,´ zegt ze na een tijdje. Ze verbaast zich soms over de houding van vrienden en familie in Belarus. ´Ik was aan het chatten met een vriendin van me en ze maakte grapjes over de hele situatie.´ vertelt ze. ´Ik dacht, oh my god, ze maakt hier grappen over en ik ben bang om haar dingen te vragen.´ De vriendin vertelde haar dat ze niet bang was. ´Loekasjenko gaat me niet verbieden om te denken, ik ben nog steeds vrij in mijn hoofd,´ citeert Grisko haar. ´Ze stuurde me dat bericht en ik dacht: oh nee, stop, stop! Stuur dat niet!´

Het helpt dat haar vrienden samen in dezelfde situatie zitten, denkt ze. ‘Ze vertelden dat het haast gezellig werd toen ze opgesloten zaten na een demonstratie.  Ik denk dat het een manier is om samen om te gaan met het trauma, door er over te praten en grapjes te maken.’  Met humor proberen te begrijpen wat er om hen heen gebeurd.

‘Op de universiteit leerde ik over Hannah Arendt,’ vertelt Grisko ‘en ineens zag ik het gebeuren in mijn eigen land.’ Ze verwijst naar een van Arendt’s bekendste filosofische theorieën is de ‘banaliteit van het kwaad.’ De Holocaust kon volgens Arendt plaatsvinden doordat de nazi’s het hele process van de uitroeiing in kleine bureaucratische stukjes knipten, waardoor iedereen verantwoordelijk was voor een klein onderdeel van het process. ‘Er zijn denk ik geen of weinig mensen die echt achter de ideologie van Loekasjenko staan, behalve degenen die echt gebrainwasht zijn.’

Ze slaakt een diepe zucht en blijft een tijdje stil. ‘Ik denk aan al die demonstraties… Het is bizar. Al die mensen die nu in de gevangenis zitten. En nu loopt Loekasjenko rond te rennen als een gek en roept dat er een burgeroorlog aankomt. Dat het hele land zich moet voorbereiden op militarisatie. Hij is gek. We hopen, we hópen dat het gaat veranderen.’

Gedurende haar driejarige bachelor leerde ze veel over de democratie. ‘Het was voor mij meer een abstacte term en ik dacht vaak aan de nadelen van democratie. Nu zie je echt wat een autoritair regime doet wanneer het om de macht aan het strijden is.’ Grisko is de waarde van democratie het laatste jaar meer in gaan zien. Het studeren helpt haar om de gebeurtenissen in Belarus in perspectief te plaatsen. ‘Bijvoorbeeld in de politieke vakken, waarom gebruikt de oproerpolitie zoveel geweld?’ Op de laatste vraag weet ze het antwoord nog niet, het blijft onbegrijpelijk.

‘Dit regime was nooit goed, maar nu is het onder de aandacht. Het is een kwestie van tijd. Het gaat veranderen. Het is de vraag wanneer, maar niet of. Het enige wat ze kunnen doen is onderdrukken, maar je kunt niet iedereen onderdrukken. We leven niet meer in de periode van Stalin.’

‘Het gaat veranderen’ herhaalt Grisko.

Ze richt haar blik op haar laptop en haar gezicht klaart op.

‘Het gáát veranderen.’

Vijf minuten later stuurt ze een videolink naar een Russsische protestsong uit de jaren ’80 van de vorige eeuw, die dit jaar populair geworden is in Belarus. Мы ждём перемен – Wij wachten op verandering.

Twee DJ’s uit Belarus lieten in augustus 2020 het Russische protestlied ‘Мы ждём перемен’ horen in Minsk. Na hun arrestatie ontvluchtten ze Belarus en weken uit naar Letland.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: