Buitenland Nieuws & Achtergrond

In welke mate hebben EU-sancties tegen Wit-Rusland effect?

De Europese ministers van buitenlandse zaken van de Europese Unie keurden afgelopen maandag sancties tegen Wit-Rusland goed. Bovenop de al geldende economische sancties is er dit keer sprake van een gericht sanctiepakket tegen 79 Wit-Russische kopstukken uit het Loekasjenko-regime. Hebben Europese sancties tegen dit land eigenlijk wel zin en in hoeverre wordt de Wit Russische burger de dupe van de maatregelen?

Vanuit de Europese Unie geldt het unanieme standpunt dat de arrestatie van de Wit Russische journalist Roman Protasevitsj op 23 mei onacceptabel was. Als gevolg sloten alle EU-regeringsleiders hun luchtruim voor Wit Russische vluchten. De arrestatie van de journalist is echter slechts één aspect van een land dat de mensenrechten niet zo nauw neemt. Zo zouden martelingen in gevangenissen nog veelvuldig voorkomen en werd vorige week nog bekend dat medisch personeel dat zich uitsprak tegen de regering te maken kreeg met bedreigingen, intimidaties of veroordelingen.

Volgens Tristan Kohl, hoofddocent aan de faculteit Economie en Bedrijfskunde aan de Rijksuniversiteit Groningen is het een complexe zaak om Wit Rusland daadwerkelijk te laten voldoen aan Europese mensenrechtenstandaarden. Volgens Kohl vaardigt de EU onder meer economische sancties uit om de spreekwoordelijke duimschroef strakker aan te draaien om daarmee het gedrag van de Wit Russische overheid te veranderen. Kohl: “doordat Wit Rusland veel handel en zaken doet met Europa weet de EU dat het met economische sancties veel invloed kan uitoefenen op het land.”

Extra sancties

Sinds afgelopen maandag gelden er boven op de economische sancties gerichte sancties tegen 79 Wit Russische ministers of kopstukken uit het Loekasjenko regime. Zij mogen de Europese Unie niet meer in en daarbij worden hun banktegoeden bij Europese banken bevroren. Dit betekent onder meer dat zij geen geld kunnen ontvangen vanaf een Europees rekeningnummer maar ook geen betalingen kunnen doen naar een Europees rekeningnummer.

Zaken doen in of met de EU wordt hierdoor ernstig beperkt. Ook mag Wit Rusland geen wapens meer importeren vanuit de EU. Deze maatregel moet voorkomen dat het regime zijn burgers kan onderdrukken met Europese wapens. Via sanctionsmap.eu is een overzicht beschikbaar van welke restricties er gelden tegen welk persoon uit Wit-Rusland.

De Europese Unie heeft in totaal tegen 35 landen sancties uitgevaardigd. Bron: Sanctionsmap.eu

Economische sancties

Als gevolg van de economische sancties kunnen Wit Russische producten veel moeilijker of niet meer de Europese markt bereiken. Kohl: “Het gevolg is dat de afzetmarkt van een bepaald bedrijf dat bijvoorbeeld handelt met Tsjechië wegvalt.” Handelsmarkten zullen volgens hem veranderen vanwege de beperktere handelsvrijheid en ook zullen burgers een hogere kostprijs van producten merken in hun portemonnee.

Wanneer getroffen bedrijven of sectoren minder geld verdienen, is het volgens Kohl aannemelijk dat werkgevers een deel van de werknemers ontslaan. Ondertussen wordt het regime van Loekasjenko op geen enkel vlak beïnvloed. Doordat economische sancties veelal gevolgen hebben voor de burgers in een land, maar slechts een beperkt effect hebben op de leiders van het land, wordt de effectiviteit door sommige experts betwijfeld.

Persoonlijke sancties

Een daarvan is Sottirios Lekkas, een postdoctorale onderzoeker aan de Rijksuniversiteit Groningen, gespecialiseerd in sancties die worden ingezet in internationale conflicten. Een gesprek met hem leert dat de gerichte sancties zoals die nu zijn afgevaardigd door de EU zijn oorsprong kent in de jaren 1990. Vanaf die periode zette de Verenigde Naties sancties in tegen bepaalde kopstukken uit de Balkanoorlog. Aan hen werd bijvoorbeeld een reisverbod ingesteld of werden banktegoeden bevroren die de financiële vrijheid inperkte. Vervolgens heeft de EU deze gerichte sancties tegen een selecte groep personen vaker ingezet in internationale conflicten waarvan een recent voorbeeld sancties zijn tegen ministers in de Maduro-regering in Venezuela.

De effectiviteit van een gerichte sanctie kan erg groot zijn volgens Lekkas: “wanneer je de banktegoeden van bijvoorbeeld Loekasjenko in de EU bevriest dan heeft hij financieel gezien in de Unie veel minder bewegingsruimte waardoor hij direct wordt geraakt.” Wel nuanceert hij dat het doorsluizen van geld naar Rusland of China vanuit Wit Rusland nog wel mogelijk is. Dit zijn gebieden buiten Europa waar de EU geen zeggenschap of invloed op heeft.

Ondanks deze nuance betoogt hij dat gerichte sancties vaak beter uitpakken dan economische sancties door het beperkt aantal bijwerkingen. Lekkas: “De enige manier om bijvoorbeeld een overheid onder druk te zetten is door leiders of ministers persoonlijk te raken. Zij maken immers de besluiten binnen de regering.” Gerichte sancties zullen de bevolking van een land niet raken in tegenstelling tot economische sancties. Daarbij stelt Lekkas dat de EU deze sancties uitvaardigt om gezichtsverlies te voorkomen, doordat bepaalde bedrijfstakken in een land niet geraakt zullen worden en Wit Rusland de EU niet kan beschuldigen voor het beschadigen van de economie.

Kohl, daarentegen, verwacht dat de gerichte sancties echter een beperkt effect hebben. Vanuit een economisch perspectief stelt hij dat de economie van het land niet of nauwelijks geraakt wordt en dat Rusland bovendien genoeg ruggensteun biedt bij sancties gericht tegen personen. Hierdoor ziet Kohl de sancties dan ook meer als statement vanuit de EU dan dat er daadwerkelijk een verandering zal plaatsvinden in het Loekasjenko regime.

Economische sancties zijn daarbij ook veel minder een statement doordat zij direct bepaalde takken van de economie raken. Echter zijn hier ook de nodige nuances op van toepassing. Kohl zegt hierover dat wanneer Wit Rusland in een hoekje wordt gedreven het altijd nog nauwere banden kan aanhalen met bondgenoten zoals Rusland. Kohl: “In die gevallen wordt bijvoorbeeld de handel met Rusland vergroot waardoor een deel van de effecten van de sancties worden opgeheven. Uiteraard geldt hier wel dat de westerse afzetmark groter is dan alternatieve, maar het feit blijft dat hierdoor de economische schade wordt beperkt.”

Economische sancties kunnen de EU in kwaad daglicht zetten

Bovenop dat Lekkas stelt dat gerichte sancties de personen van een regime kunnen beïnvloeden of raken suggereert hij dat het een groot voordeel is dat met gerichte sancties de burgers in een land niet economisch worden geraakt. Bij economische sancties zullen de inwoners van een land zich gaan richten op de instelling dat de sancties uitvaardigt. Tegelijkertijd zal vaak de steun van de bevolking tegen het regime juist toenemen. Met economische sancties kan dus een averechts effect op gang worden gebracht.

Lekkas haalt het voorbeeld aan van economische sancties tegen Irak die werden ingesteld vanuit de Verenigde Staten tijdens de Irakoorlog (2003-2006). Hierbij was het gevolg dat Iraakse burgers juist het heersende Hoessein-regime nog meer gingen steunen terwijl het zich afzette tegen Washington en diens pogingen om Irak democratisch te maken. Kohl brengt hier in tegen dat verregaande economische sancties ook positief kunnen uitpakken. Kohl: “in deze situatie probeer je de burgers in het land zover te krijgen dat zij gaan demonstreren tegen het regime zodat dit kan worden omvergeworpen.”

Tot dusverre kwamen er verschillende demonstraties voor in Wit Rusland waarbij burgers hun zorgen uiten over onder meer de mensenrechten situatie en de frauduleuze manier waarop Loekasjenko aan de macht kwam. Tot nu toe hebben deze demonstraties maar weinig effect gehad op het regime en worden demonstraties veelal neergeslagen door de politie.

Wit Russische visie op de sancties

Volgens Kohl vinden leiders zoals Loekasjenko dit soort sancties juist wel prima en lijken zij zich er niet erg veel van aan te trekken. Kohl: “Voor hen is dit het koren op de molen.” Loekasjenko liet al weten in diverse persconferenties dat hij het land er door heen gaat leiden. Daar komt bij dat economische sancties vanuit de EU Wit Rusland de mogelijkheid biedt om de sancties te framen als westelijke vijandigheid tegen het land. Loekasjenko zal alle mogelijkheden aangrijpen om het volk op te ruien tegen de EU zodat de steun voor de eigen leider juist groter wordt.

Mede om gezichtsverlies te voorkomen in het eigen land en tegenover Rusland zal hij zich hard opstellen tegenover de Europese sancties. Het toegeven aan deze sancties zal vanuit diverse hoeken worden opgevat als een teken van Wit Russische zwakte. Tot slot stelt Kohl dat Wit Rusland zich nooit volledig zal aanpassen. Kohl: “Vooral nu hij nog steeds handel kan drijven met bijvoorbeeld Poetin staat Loekasjenko nog lang niet met zijn rug tegen de muur.”

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: