Cultuur & Media

Iedereen aan de podcast: wordt het niet te veel?

Een greep uit het Nederlandse podcastaanbod

Door Stijn van Nuland en Maarten Siepel

De podcast was al een tijdje aan een opmars bezig, maar zeker sinds het begin van de pandemie zijn de luisteraantallen nog hoger geworden. Volgens de Podcastmonitor van onderzoeksbureau Markteffect luistert een dikke 6 miljoen Nederlanders wel eens naar een podcast. En niet alleen de luisteraars nemen toe, maar ook het aantal podcasts. De Vogelspotcast, de Spoorcast en zelfs de Wat Schaft de Podcast: ze bestaan allemaal echt. Maar zijn het er zo langzamerhand niet te veel aan het worden?

“De podcast is een heruitvinding van een langer bestaand genre dat in jaren ‘30 van de vorige eeuw ontstond: de radiodocumentaire,” zegt mediahistoricus Huub Wijfjes. Hij is bijzonder hoogleraar Geschiedenis van Radio en Televisie aan de Universiteit van Amsterdam en verbonden aan de opleidingen Mediastudies en Journalistiek van de Rijksuniversiteit Groningen. Volgens hem is de populariteit van de podcast deels te danken aan het gemis van een bepaald soort content.  Door ontwikkelingen binnen radio bleek er steeds minder ruimte te zijn voor lange achtergrondverhalen. Ga maar eens luisteren naar NPO Radio 1. Daar vind je nauwelijks reportages die langer duren dan drie minuten. Podcasts hebben die rol overgenomen.”

Toch kan je in 2021 nog maar moeilijk spreken van dé podcast volgens Amanda Brouwers. Zij deed aan de Rijksuniversiteit Groningen onderzoek naar podcasts en ze is eigenaar van PodGront, een podcastproductiebedrijf. “Tegen iemand zeggen dat hij of zij eens podcast moet luisteren is hetzelfde als tegen iemand zeggen dat hij of zij eens een boek moet lezen. Er is een enorm groot en gevarieerd aanbod.”

Volgens Wijfjes past de discussie rondom een overvloed aan podcasts binnen het huidige digitale medialandschap. “In het verleden is dat met oudere mediavormen bijna nooit een discussie geweest. Dat waren media die traditioneel “schaars” waren. Zo was er maar een gelimiteerd aantal radiofrequenties bijvoorbeeld. Tot diep in de jaren ‘80 had je maar drie radiozenders die in heel Nederland werden uitgezonden. Radio maken was dus voorbehouden aan professionals die daar de faciliteiten voor hadden. De mobiele sfeer heeft alles veranderd. Er zijn nauwelijks technische grenzen meer. Tegenwoordig kan iedereen met vrij weinig geld en middelen een podcast maken en uploaden. Dat heeft grote gevolgen voor het aanbod.”

De reden dat er steeds zoveel podcasts blijven bij komen, heeft volgens Wijfjes te maken met de vrije markt waar podcasts onder vallen. “Er is geen rem of grens aan een vrije markt. Iedereen kan podcasts toevoegen. Dat is nou eenmaal inherent aan het systeem. Daardoor ontstaat die zogenaamde overvloed ook. Toch zie ik het niet als een probleem. Discussies in de mediawereld gaan veel meer over betrouwbaarheid, de achtergrond van de makers en of iets wel journalistieks is. Er zijn ook weinig mensen die zullen zeggen dat die overvloed moet stoppen, want dan krijg je discussies rondom de vrijheid van meningsuiting. Voor de consument is het aanbod ook fijn. Er is nu veel meer keuze voor mediaconsumptie en dus ook voor podcasts.”

“Podcast is heel erg niche, dus je gaat op zoek naar iets wat jij zelf interessant vindt,” zegt Brouwers. “En dat zeg ik ook als ondernemer in het podcastveld. Natuurlijk wil ik een beetje in de gaten houden wat er allemaal verschijnt, maar ik ga niet álles luisteren, want dat is onbegonnen werk.” Daarnaast luisteren mensen ook met verschillende motieven naar podcast, zo bleek ook uit haar onderzoek. Luisteraars die al vanaf de start van het medium naar podcast luisteren, zijn bijvoorbeeld helemaal niet op zoek naar podcasts met beroemdheden, die de laatste tijd veel verschijnen. “Die luisteraars zeggen dat ze zich willen laten meevoeren in een verhaal en dat ze dan vooral geen presentatoren willen horen waarvan ze al weten hoe die personen er uit zien.”

De discussie of de kwantiteit de kwaliteit gaat overnemen is volgens Wijfjes irrelevant. “Kijk maar eens naar YouTube. De kwaliteit van de meeste YouTube-filmpjes is in technische zin voor een traditionele televisiemaker veel minder goed. Maar dat is voor de YouTube-kijker helemaal niet relevant. Filmpjes die slecht gemonteerd zijn, kunnen een geweldige impact maken als de inhoud goed genoeg is. Dat is bij podcasts ook zo. Maar de behoefte aan kwaliteit blijft natuurlijk. Een toekomstige bedreiging voor het platform zie ik eerder in de economische basis. Het aanbod schept zich vanzelf, maar er zijn over het algemeen toch veel mensen die het als hobby doen of er een klein beetje aan verdienen. Die basis ontbreekt misschien nu nog: het in stand houden van veel zelfstandig werkende podcastmakers.”

Volgens Brouwers zijn luisteraars op zoek naar de authenticiteit van een podcastmaker. “Ze willen graag luisteren naar een maker die ontzettend staat te branden om zijn verhaal te vertellen. Luisteraars willen dat voelen. Dat er steeds meer podcasts komen, vind ik niet zo’n probleem,” zegt Brouwers. “En daarnaast kan je zoiets ook niet echt aan banden leggen. Je kan toch ook niet zomaar de productie van boeken of blogs stopzetten. Dat geldt ook voor podcasts.”

Toch vindt ze het wel belangrijk dat mensen die lesgeven over podcasts zich goed blijven realiseren dat er meer is dan alleen de grote namen. “In die lessen zouden docenten ook moeten verwijzen naar de kleinere podcasts, die misschien wel net zo mooi zijn als die goed beluisterde. Dan laat je aan studenten zien dat die enorme diversiteit er is.”

Wanneer is het punt van saturatie dan bereikt? Bas Louissen, mede-presentator van één van de best beluisterde podcasts van Nederland, Man Man Man, de podcast denkt dat er voorlopig nog genoeg te maken valt. Eerder werkte hij bij verschillende landelijke radiozenders. Op dit moment maakt hij ook een podcast over Bruce Springsteen voor NPO Radio 2. “Als mensen een podcast willen maken en ze nemen genoegen met maar tien luisteraars, dan is dat ook prima.”

Luister hier naar een aflevering van Man Man Man, de podcast

Man Man Man zelf heeft verschillende podcastprijzen gewonnen en is al op weg naar een zevende seizoen. “Er zullen inmiddels vast al mensen zijn afgehaakt die ons al niet meer leuk vinden, maar zo lang er nog mensen zijn die wel naar ons luisteren, gaan we nog gewoon door. Maar ik vind wel dat we goed moeten bekijken hoe we relevant kunnen blijven. Daarvoor moeten we wel af en toe de koppen bij elkaar steken.”

Dat een podcast als Man Man Man de luisteraars wegkaapt bij de minder beluisterde podcasts, is volgens Brouwers ook niet waar. “Het is niet zo dat het internet op een gegeven moment vol is. Het publiek voor podcasts kan nog steeds groter worden, dus als Man Man Man veel luisteraars heeft, kan een andere podcast ook nog steeds meer luisteraars gaan trekken.”

Tot slot geeft Louissen nog aan dat ook de nog bestaande kracht van de lineaire radio niet onderschat moet worden. “In podcast zit volgens mij nog steeds te weinig muziek. Daarvoor luisteren de mensen nog steeds lineaire radio of Spotify. En live nieuws luister ik toch het liefst nog steeds op NPO Radio 1.”

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: