Groningen Lungo's longread

“Groningen is voorloper op het gebied van hoe wij met daklozen moeten omgaan”

GRONINGEN – In Nederland is het aantal daklozen in de afgelopen tien jaar verdubbeld, ondanks de dalende trend die is ingezet. In de stad Groningen is ditzelfde aantal al jaren stabiel, maar ook in de manier waarop mensen van de straat behandeld worden en contact hebben met de rest van de stad onderscheidt Groningen zich. Elke Stadjer kent wel Bernard, die je aan het eind van de middag alvast “eet smakelijk” wenst. Of straatkrant De Riepe wordt je aangeboden in de binnenstad. Inwoners concluderen het: Groningen is een voorloper op het gebied van de omgang met daklozen. Waar komt dit vandaan?

Bron: CBS. Cijfer 2019 ontbreekt , cijfer 2020 is voorlopig.

Verbinding maken

“Als je vanuit jezelf naar de wereld kijkt, zie je geen daklozen op straat. Maar als je contact hebt gemaakt met die wereld, dan ga je zien dat ze hier ook gewoon leven en je dagelijks voorbij lopen,” zegt Ritzo ten Cate. Hij is de initiatiefnemer van verschillende experimenten om Groningers meer in contact te laten komen met daklozen. Zijn open blik richting daklozen vindt zijn oorsprong in Utrecht. “Ik werkte voor het Noord Nederlands Toneel en werd toen uitgeleend aan een theatermaakster daar. Zij was bezig met een voorstelling met mensen van de straat en hun verhalen. Door gesprekken te voeren ontdekte ik dat er veel overlap was tussen hun levens en de mijne. Mijn ogen gingen open. Bij terugkomst in Groningen merkte ik dat ik veel meer aangesproken werd. Niet omdat er meer daklozen in de stad waren, maar omdat er iets in mij veranderd was. Daklozen zagen dat ook.”

Ten Cate vindt het belangrijk dat mensen openstaan voor mensen van de straat. “Ik vind het heel heftig als ik zie dat een dakloze tegen iemand praat en diegene wegkijkt en geen contact maakt. Dan zak je als dakloze door de grond. Een praatje maken kan al veel doen. Het maken van contact creëert veiligheid en comfort, daar heeft elk mens behoefte aan. Wij zijn immers sociale dieren. Gezien en gewaardeerd worden zijn dingen waar elk mens blij van wordt, zeker daklozen die in een netwerk van negatieve input zitten.” Ritzo heeft een grote les geleerd: verbinding maken. “Ik heb geleerd om eigenlijk bij geen mens meer weg te kijken. Niet iedereen die je spreekt, hoeft gelijk je vriend te zijn. Vanuit een gesprek kan je kijken wat je ermee doet. Het gaat erom dat je iemand daadwerkelijk ziet.”

Gewoon een kop koffie en de stadswandeling

Ten Cate vond dat hij iets moest doen voor de daklozengemeenschap. “Op een ochtend liep ik naar de Coffeecompany en daar zag ik Jonny. Hij verkoopt De Riepe, een maandelijks blad dat mensen informeert over de verhalen die zich afspelen op straat. Hij sprak mij aan en vroeg of ik het blad wilde kopen. Dat wilde ik niet, maar ik vroeg of ik hem ergens anders mee kon helpen. Hij zei dat een mevrouw in de Oosterstraat hem altijd uitnodigt voor een kop koffie. “Gewoon om even te kletsen,” zei Jonny. Dus ik nodigde hem ook uit voor een koffietje.”

Het vormde het begin van Gewoon een kop koffie. “Ik schreef een handleiding over hoe je een kop koffie drinkt met een dakloze en die postte ik vervolgens op mijn blog,” zegt Ritzo. “Deze werd vervolgens duizenden keren geliket en gedeeld, maar concreet gingen weinig mensen het doen. Ik moest dus opzoek naar iets nieuws. Vervolgens vroeg Jeroen Berends mij of ik iets wilde organiseren met daklozen voor het festival Let’s Gro. Hieruit ontstond het idee voor een daklozenwandeling door de stad. Het leek mij mooi als een dakloze zijn levensverhaal aan de hand van Groningen kon vertellen. Plekken in de stad die cruciaal zijn geweenst voor hun levens. Leendert, een dakloze die ik kende, wilde mij hier wel mee helpen. Dat vormde de eerste stadswandeling. Inmiddels zijn er denk ik wel vijf duizend mensen meegegaan op de wandeling, van politiemensen tot de burgemeester tot schoolklassen.” Daarnaast vertaalde Ritzo de verhalen van Groningse daklozen ook in zijn boek Donkerder, dat ervoor zorgde dat mensen meer in aanraking kwamen met de verhalen van de straat.

Mede door de stadswandeling veranderde het beeld dat vele mensen hadden van de mensen van de straat. “De wandelingen trokken iets open, het echte verhaal van deze mensen kwam naar buiten,” zegt Ten Cate. “Dit is iets wat de gemeente Groningen en professionele instanties niet altijd leuk hebben gevonden. Wij hebben met z’n allen altijd geprobeerd om de duistere kanten van de samenleving minder zichtbaar te maken: Daklozen het Noorderplantsoen uit. Daklozen de stad uit. Daklozen moeten weg worden gestopt in opvangcentra. Ga zo maar door. Er wordt natuurlijk heel goed voor hen gezorgd binnen deze instanties, maar vanuit de gemeente leek het eerder een manier te zijn om ze daar weg te stoppen. Dat is toch langzamerhand veranderd.”

“Ontmoeten, dat is het mooiste wat er is.”

Iddo Kemp is een van de mensen die zijn levensverhaal vertelt aan de hand van de stad. Via onder andere de Oosterkade, het Damsterdiep en de Peperstraat vertelt de zestigjarige Iddo hoe zijn levenssituatie verslechterde en hoe hij er weer bovenop kwam. Het was de eerste keer sinds de start van de coronacrisis dat hij mensen als gids rondleidde door Groningen. “Ik vind het best wel spannend weer om mijn verhaal te vertellen. Ik hoop dat ik alles nog kan herinneren,” grapt Iddo.

Iddo’s ouders gingen scheiden op vroege leeftijd. Daarnaast verbrak zijn moeder al gauw het contact met hem en zijn zussen. “Zij hield meer van haar huisdieren dan van ons,” zegt Iddo. Het vormde de basis voor Iddo’s lastige leven. Na de havo ging hij naar de kunstacademie in Groningen, waar hij op dezelfde school zat met Herman Brood. Dit is de periode waar het volgens Iddo misging. “Ik was discjockey bij De Kar, een bekend café in de Peperstraat. Na het draaien ging ik vaak naar De Kattenbak, een plek waar alle studenten van de kunstacademie kwamen. Herman was daar ook altijd. Hij was echt een voorbeeld van mij. Drugsgebruik leek heel normaal en ik wilde erbij horen. Toen kwam ik onder andere in aanraking met heroïne.

Een rode draad in het leven van Iddo was zijn vriendin Marjon. “De liefde van mijn leven,” concludeert Iddo. “Het is ongelofelijk dat ik haar heb laten lopen. Het was haar of de heroïne. Ik koos de heroïne en zij voor haarzelf. Ik maakte nog wel mijn school af, maar daarna raakte ik in een diep dal door de drugs. Zo ging ik cheques vervalsen om mijn drugsgebruik te kunnen financieren. Ook werd er bij mij HIV geconstateerd. De dokter gaf aan dat ik niet meer lang te leven zou hebben. HIV was toen ook nog een dodelijke ziekte waar geen medicijnen voor bestonden. Daardoor besloot ik ook meerdere keren naar Suriname te vliegen om bolletjes te smokkelen. Het maakte mij allemaal niet meer uit. Of ik nou zou doodgaan aan het knappen van de bolletjes of aan HIV, het ging toch gebeuren.”

Inmiddels heeft Iddo het drugsgebruik grotendeels achter zich gelaten en heeft hij een eigen plekje in de stad kunnen krijgen. “Ik heb laatst zelfs een nieuwe muziekinstallatie van Harman Kardon gekocht,” lacht Iddo. De stadswandeling is volgens hem een geweldig initiatief. “Ontmoeten, dat is het mooiste wat er is. Mensen die meegaan met de wandeling krijgen een heel ander beeld van daklozen. Zij staan versteld van de verhalen die ik vertel.”

“De misconcepties verdwijnen,” zegt Ten Cate. “Een bekende misconceptie is bijvoorbeeld dat een dakloze zelfverantwoordelijk is voor zijn of haar situatie. Ja vast, maar sommige mensen hebben al op jonge leeftijd zoveel zooi meegemaakt dat je wel heel hard moet werken. Als kind kan je niet kiezen wat je overkomt.”

“Groningen is een voorloper.”

Antonie Grootenhuis is projectleider bij WerkPro, een organisatie dat werk en begeleiding biedt aan onder andere daklozen. Hij is positief over de stad Groningen als het gaat om dakloosheid. “Ik denk dat Groningen een voorloper is als het gaat om opvang en voorzieningen voor daklozen. Wij hebben de boel van A tot Z geregeld. Hier hoef je niet de hele dag op straat te zijn. Daarbij kunnen alle mensen altijd hier wel ergens slapen. Een jaar of vijfentwintig was dat wel anders. Toen was de groep daklozen veel groter. Steden als Amsterdam en Rotterdam trekken ook veel meer mensen aan, bijvoorbeeld vanuit het buitenland. Dat is hier toch een gradatie minder.”

Grootenhuis is ook verantwoordelijk voor De Riepe. Initiatieven als de stadswandeling en De Riepe dragen volgens hem bij aan de manier waarop Groningers kijken naar daklozen. “Met De Riepe proberen wij bij te dragen aan een positiever beeld van de daklozen in de stad. De mensen die deze bladen verkopen horen dat ook. Je krijgt een gezicht en een stem bij een persoon. Met de stadswandeling is dat ook zo. Voor veel Groningers zijn de daklozen ook echt daadwerkelijk onderdeel van de stad, dat vinden mensen in andere steden wel eens anders.”

Toch moet de gemeente Groningen volgens Grootenhuis wel scherp blijven als het gaat om dakloosheid. “Er is best een grote groep daklozen onder jongeren en buitenlanders. Dit een groep die vrij onzichtbaar is. Het zijn mensen die van bank naar bank gaan en waar de hulpverlening weinig vat op heeft. Wij zouden als organisatie meer willen focussen op de jongerengroep, maar daar moet wel een apart project voor worden opgezet. Mensen kunnen hier vijf euro per dag verdienen en krijgen een warme maaltijd, maar dat is voor jongeren niet voldoende. Die zoeken meer.

Volgens Ten Cate kunnen bepaalde aspecten rondom het daklozenbeleid nog beter. “Ik hoop dat de wandelingen zullen doorgaan en dat er nog meer ruimte komt voor dit soort experimenten. De gemeente Groningen zou hun budget voor dit thema efficiënter kunnen inzetten. Er wordt te veel aandacht en geld besteed aan beheersen: Hoe zorgen wij ervoor dat wij er geen last van hebben? Hoe beperken wij de dakloosheid? Dat kan beter. Het gaat om verbinden. Er zijn genoeg mensen met kwaliteiten die dit kunnen realiseren. Met een promille van het totale budget kan je de stad al veranderen.”

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: