Binnenland Nieuws & Achtergrond

Op internet kan iedereen voor rechter spelen

Waar een rechter vaak lang laat wachten op een oordeel, blijkt dit op sociale media niet het geval. Het internet rekent regelmatig zelfstandig af met het ‘onrecht’ in de wereld, maar is dat oordeel wel altijd terecht? En veroorzaken ‘internetrechters’ niet meer schade dan ze doorhebben?

De ongekende kracht van de internetrechtspraak werd recent duidelijk met de veroordeling van rapper Lil Kleine. De rapper was in Spanje opgepakt, omdat hij verdacht werd van het mishandelen van zijn vrouw Jamie Vaes. Voordat de reguliere rechtspraak een oordeel kon vellen over ‘de zaak Lil Kleine’ was de rapper al aan de digitale schandpaal genageld. Zijn label TopNotch zou hem direct moeten laten vallen en zijn Wikipedia-pagina kreeg de nieuwe titel:Lil Kleine is a Dutch rapper, woman beater and actor.’ En dat zijn slechts twee grepen uit het geheel van negatieve uitlatingen over de rapper op het internet.

Bovenstaand voorbeeld illustreert (de schuldvraag buiten beschouwing gelaten) op welke manier het internet en sociale media een rol speelt in het veroordelen van onrecht of ‘slechte situaties.’ Het blijft alleen niet bij het veroordelen of oordelen over mensen die ergens van verdacht worden. In steeds meer situaties blijkt het internet een destructief en finaal besluit te vellen over iemands reputatie. Zo werd Tiktokker James Charles er van beschuldigd pedofiel te zijn en direct daarna ontslagen door het make-up merk waar hij mee samen werkte.

Niet alleen bekende mensen komen met het fenomeen ‘internetrecht’ in aanraking. Evelien Broekema (26) post na een leuk weekend weg een foto van haar vriendengroep op Instagram. Allemaal hebben ze kleine oogjes door het weinige slapen dus post ze bij wijze van grap de hashtag #chinees onder de foto. Een dag later wordt haar foto gedeeld door een account tegen Aziatisch racisme met 9000 volgers. ‘Ik werd een dag later wakker met allemaal privéberichten op Instagram en Facebook waarin mensen mij een vuile racist noemden.’

De regie over de eigen ruimte

Filosoof Jan Bats promoveerde op het onderwerp van de internetomgeving. Bats nam waar dat de neiging om mensen aan te spreken op het internet te maken heeft met de illusie van de persoonlijke internetomgeving. ‘Het internet heeft een nieuwe realiteit gecreëerd. Het is een plek waar we een oneindige hoeveelheid informatie weg kunnen halen, maar die we ook nog kunnen afstellen op onze persoonlijke voorkeuren. Het is een omgeving die speciaal voor jou gemaakt is.’

Bats ziet dat mensen hierdoor eerder geneigd zijn anderen aan te spreken als zij het ergens mee oneens zijn. ‘Het internet is echt onze ruimte. Hierdoor voelen we ons sneller aangevallen als iemand met andere denkbeelden in die ruimte komt. Stel wij krijgen ruzie. Als ik bij jou thuis ben en jij bent het ergens niet mee eens, dan kun je me wegsturen. Andersom vice versa. In een openbare ruimte zoals op straat gaat dit heel anders. We hebben namelijk beide geen eigenaarschap over die ruimte. Het internet introduceert een nieuwe realiteit. We hebben het gevoel eigenaar te zijn over onze eigen persoonlijke ruimte doordat we alles kunnen afstellen op onze persoonlijke voorkeuren. Terwijl we ons eigenlijk in een gedeelte ruimte bevinden, hebben we toch allemaal de ervaring eigenaar te zijn.’

Dat eigenaarschap zorgt ervoor dat we ons anders gaan gedragen op internet, vertelt Bats. ‘Daar komt nog bij dat het internet anonimiteit verschaft.   We zien de persoon die we veroordelen niet meer en de context van een actie ontbreekt. Het internet kan er ook voor zorgen dat ons denken individualiseert. Zo zijn we geneigd informatie te zoeken die onze eigen denkbeelden versterken, waardoor we nog harder worden tegenover mensen die dit wereldbeeld niet delen.’

De schade die het internet kan aanrichten

Voor Broekema ontstaat door dit internet veroordelen een onhoudbare situatie. ‘Eerst kreeg ik berichten over dat ik een racist was, maar die berichten werden na een tijdje steeds persoonlijker. Ze vonden mijn Facebook-account en zagen daar dat ik christelijk ben. Toen kreeg ik allemaal berichten over dat Jezus een hoerenzoon was en over mijzelf als christen. Daarna werd ik bang. Als ze die informatie konden vinden, hoe lang zou het dan duren voordat ze mijn adres vinden en voor de deur staan? Ik voelde me onveilig…’

Het posten van de foto is voor Broekema een les geweest. Tegelijkertijd vindt ze niet dat dit de manier is waarop je dat als internetgebruiker duidelijk moet maken. ‘Ik weet nu dat ik die tekst nooit onder de foto had moeten zetten. Het deed me ook pijn dat ik daar mee mensen gekwetst heb, maar ik had er echt niet bij stil gestaan. Ik vind het alleen wel moeilijk dat het op deze manier moet gaan. Als iemand tegen mij had gezegd van ‘joh ik voel me hierdoor beledigd,’ dan had ik het direct weggehaald. We moeten met elkaar denk ik veel meer het gesprek aangaan en niet vergeten dat we allemaal mensen zijn en fouten kunnen maken.’

De online wereld en de wet

Binnen de Nederlandse rechtspraak is wel aandacht voor de invloed die het internet heeft in de beoordeling van een persoon of gebeurtenis, stelt Arno R. Lodder, professor in Internet bestuur en regelgeving. ‘We kennen natuurlijk allemaal het concept ‘Trial by media’ en we zijn ons er van bewust dat sociale mediakanalen ook een grote invloed kunnen uitoefenen op de publieke opinie rondom een verdachte. In sommige gevallen leidt dit ook tot een vermindering van de strafmaat zoals bij de Eindhovense kopschoppers, omdat iemand via sociale media al genoeg ‘afgestraft’ is.’

Tegelijkertijd is er nog weinig aandacht voor incidentele menselijke fouten. ‘Je ziet dat het meisje van die #hastag chinees eigenlijk buiten proportioneel gestraft wordt door het internet voor iets waar ze waarschijnlijk gewoon niet goed over nagedacht heeft,’ zegt Bats. Ook als blijkt dat een persoon soms ten onrechte beschuldigd is of de waarheid genuanceerder is dan hij in eerste instantie naar buiten is gebracht, kan het internet soms onherstelbare schade aanrichten. ‘De rechtspraak kan hier niet altijd wat aan veranderen, omdat niet elke uiting een strafbaar feit is en niet iedereen altijd op te sporen is als iets bijvoorbeeld door een groep of in anonimiteit gepost is,’ vertelt Lodder.

Dit heeft onder andere te maken met de vrijheid van meningsuiting vertelt Lodder. ‘Het mooie aan het internet is dat het ons de ruimte biedt om vrijwel anoniem met elkaar in gesprek te gaan. Zo is het internet ook groot geworden. Het punt is alleen dat sommige niet met die positie om kunnen gaan en daarom rare dingen gaan zeggen. Alleen zijn niet al deze uitingen direct strafbaar, omdat we in Nederland ook vrijheid van meningsuiting hebben. Hier zitten wel grenzen aan. Zodra je bijvoorbeeld op internet iemand met de dood bedreigd zoals bij Jan Peter Balkenende is gebeurd, dan is dit wel degelijk een strafbaar feit.’

Bewust internetgebruik

Lodder vindt wel dat we in Nederlands soms ook te gevoelig zijn geworden. ‘Tuurlijk is het zo dat bepaalde uitlatingen op het internet vervelend en naar zijn, maar we moeten het wel in de context kunnen plaatsen. Als ik iemand op straat in zijn gezicht sla, dan heeft dat ook consequenties voor hoe mensen over mij denken. Dat is ook het geval als je op sociale media iets doet of plaatst waar mensen het niet mee eens zijn.’

Wel denkt hij dat meer voorlichting over het gebruik van internet een oplossing kan zijn voor het oordelen en veroordelen van anderen. ‘We moeten ons denk ik meer bewust worden van het feit dat alles wat we op sociale media plaatsen een reactie kan opwekken, maar ook dat we niet zomaar alles kunnen zeggen omdat er nou eenmaal vrijheid van meningsuiting is.’

Ook Bats ziet het beter leren omgaan met het internet als een deel van de oplossing. ‘Het internet is natuurlijk een relatief nieuwe technologie. We moeten nog leren hoe we daar het best mee moeten omgaan. Je ziet nu na 20 jaar internet bijvoorbeeld dat sociale mediabedrijven zich bewust worden van hun rol in deze samenleving en de nadelen van het platform of kanaal dat zij aanbieden. Er is dus al wel een verandering zichtbaar in hoe we met het internet om moeten gaan.’ Idealiter zou Bats wel zien dat we ons er meer bewust van worden dat het internet niet alleen een individuele, maar ook een publieke ruimte is. ‘Ik denk dat als we doorkrijgen dat het internet een publieke ruimte is waar wij samen zorg voor dragen, we ons ook anders gaan gedragen. Dan is het niet langer slechts een op jouw persoonlijk afgestelde ruimte waar alleen jou regels gelden, maar een nieuwe publiek ruimte waar wetten en morele regels ook van kracht zijn.’

De naam Annelies Broekema is gefingeerd vanwege privacyredenen. 

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: