Binnenland

Stadstuin Techum, een stuk natuur in een volgebouwde wijk

Stadstuin Techum (C) Uko Pruis

Stadstuin Techum is een sociale ontmoetingsplaats voor de buurt en levert groenten aan inwoners van de wijk. Bij de aanleg en bebouwing van de Leeuwarder wijk Techum is één lap grond onbebouwd gebleven waardoor hier zo’n acht jaar geleden een stadstuin is aangelegd. Bewoners van de wijk lopen langs de akkers wanneer zij naar de basisschool en de Lidl gaan. Wat maakt de tuin zo populair in de wijk?

Raoul van Klaveren (61) is fulltime beheerder van Stadstuin Techum en is ruim vijf jaar betrokken bij de tuin in deze functie. Nadat zijn werk als restaurateur van 16e-eeuwse boeken werd stopte kwam hij in aanraking met de tuin. Al fietsend langs de akkers maakte hij een praatje met de vorige pachter van de grond. “Ik ging kijken wat hij hier aan het doen was.” Door deze belangstelling is Van Klaveren gaan samenwerken in de tuin. Aanvankelijk zou hij enkele stukken overnemen. Na het vertrek van de vorige pachter kreeg hij alle onderdelen van de tuin onder zich. “Ik heb wel vaker dat hobby’s uit de hand lopen” grapt Van Klaveren. De stadstuin vormt een van de weinige stukken groen in de wijk.

Raoul van Klaveren (C) Uko Pruis

functie in de wijk

De stadstuin hoeft voor Van Klaveren geen winstgevende bron van inkomsten te zijn doordat hij aangeeft te leven van een uitkering en voor de activiteiten subsidie krijgt van de gemeente. Dit maakt het werk voor hem prettig doordat er geen druk op hem ligt om te leveren en te verkopen. Voor de bezoekers geldt hetzelfde; met hen kan een gezellig praatje worden gehouden zonder de verplichting iets te kopen.

Sinds de aanleg van een pad door de tuin vormt het een wandelroute naar de achtergelegen speeltuin. Mensen die hiernaartoe lopen kijken uit op de akkers. De grond langs dit wandelpad staat vol met narcissen die in bloei staan. Hierdoor hebben mensen een leuke wandeling wanneer ze door de tuin lopen zegt. Een groot deel van de akkers zijn nu nog leeg. In de zomermaanden staat het veel voller. Van Klaveren: “door de grote rijen zonnebloemen lijkt het in de zomer net alsof je door Zuid-Frankrijk loopt.”  

“Door de grote rijen zonnebloemen lijkt het in de zomer net alsof je door Zuid-Frankrijk loopt.”

Naast het verbouwen van groenten worden met kinderen uit de buurt verschillende activiteiten gedaan zoals knutselen of tekenen. De activiteiten werden vorig jaar opgemerkt door een buurtbewoonster die op Van Klaveren afstapte en zei ‘jij doet leuke dingen voor de buurt, je moet subsidie aanvragen omdat dit mienskip werk is’. Mienskip werk bestaat uit activiteiten die worden gedaan voor de samenleving en waar de buurt van opknapt.

Een subsidieaanvraag voor dit werk werd goedgekeurd door de gemeente Leeuwarden waardoor onder meer een terras en theetuin kon worden aangelegd. Alle picknicktafels zijn afkomstig van bewoners uit de wijk. Zij waarderen volgens Van Klaveren de organisatie van verschillende activiteiten. “Ik ben bezig met het opzetten van een soort buurthuis in de wijk. Dat wordt wel gewaardeerd omdat verdere voorzieningen ontbreken.”

Komend jaar wordt gewerkt aan uitbreidingen van de tuin als sociale ontmoetingsplaats. Het naastgelegen veld, waar momenteel twee bergen met bladeren liggen, wordt omgebouwd tot een parkje. Ook is de tuin voor stroom afhankelijk voor de naastgelegen boerderij waardoor er wordt gewerkt om de kas op het gebied van stroom zelfvoorzienend te maken. Hiervoor zijn enkele zonnepanelen nodig. Doordat de tuinbeheerder geen zwaar materiaal heeft om van stroom te voorzien, hoeft de buurt niet te vrezen voor de aanleg van een zonnepark in de wijk.

Meewerken in de tuin

Vanwege de coronapandemie zijn de activiteiten op een lager pitje gezet of stilgevallen. In de open lucht meewerken kan nog steeds. Hier heeft Van Klaveren toestemming voor gekregen van de gemeente doordat het werk in de open lucht wordt gedaan en er afstand gehouden kan worden.

Ook buurtbewoonster Marlise Hoekstra hielp wel eens mee in de tuin. “Toen we hier net kwamen wonen waren woensdag- en zaterdagochtend vaste tijden, maar dit kwam niet goed uit vanwege mijn werk.” Ook kinderen mogen bijvoorbeeld plantjes komen planten. In principe heeft de tuin een sociale functie, maar vanwege het feit dat velen hier overdag werken, komt deze functie niet helemaal tot zijn recht volgens Hoekstra. Het sociale aspect kan (na afloop van de coronacrisis) worden vergroot door na het werk bijvoorbeeld een soepje of een maaltijd aan de vrijwilligers aan te bieden.

Volgens Van Klaveren is er vanuit de wijk belangstelling om mee te werken aan de tuin. Met name in de coronatijd waarin mensen vaak de hele dag thuis achter schermen zitten. Iedere zaterdag is er een meewerkactiviteit. In een appgroep wordt dan een oproepje gedaan met de vraag wie er zin heeft om mee te werken. Ook kun je spontaan langskomen om eens een handje te helpen. In principe geldt dat iedere hulp gewaardeerd wordt.

Alhoewel de tuin niet zozeer concurreert met de Lidl zegt Van Klaveren “Als je kijkt naar wat ik hier sta te doen de hele dag, dan slaat het bijna nergens op. Een bloemkool heeft bijvoorbeeld vanaf het zaaien in maart of april tot en met het oogsten in augustus vijf maanden lang aandacht nodig.” Veel werk voor een geringe opbrengst. Ter illustratie kost een kilo wortelen bij de Lidl momenteel 80 cent per kilo en in de tuin €1,50. Door de nabijheid van de Lidl is het ook nog eens erg verleidelijk om daar in een keer al je boodschappen te doen. Ook Hoekstra geeft aan dat ze vaak groente koopt wanneer ze in de Lidl is. “Vaak speelt gemak een rol doordat je in de winkel alles in een keer kunt kopen.” Wel zegt ze het makkelijk te vinden dat de groentekraam permanent is geopend. Hierdoor kan ook na sluitingstijd van de supermarkt groente worden gekocht.

Voorbereidingen voor de zomer

Met name in de zomer werkt Van Klaveren veel aan de gewassen. Werkweken van meer dan 40 uur zijn dan geen uitzondering. In de winter is het rustiger waardoor hij het komende seizoen kan voorbereiden. Afgelopen winter werkte hij aan een kast met uitschuifbare laden waarin plantjes kunnen groeien. Van Klaveren wijst naar drie kasten; de testversie, de verbeterde versie en de definitieve versie. Dit werkt ruimtebesparend laat hij weten doordat in iedere la tientallen plantjes groeien variërend van spruitjes en kapucijners tot sla en verschillende koolsoorten. Hierdoor is er niet meer één lange kweekbak nodig die veel ruimte inneemt. 

Ook laat van Klaveren draden zien die verticaal zijn gespannen. Hieraan komen tomaten te groeien. Tomatenplanten zijn zogenaamde bodembedekkers waardoor zij geen kracht hebben om zelf overeind te blijven. Het touw begeleidt de tomaat in het groeiproces. Wanneer de plant groter begint te worden is het van belang om ze rechtsom aan het touw te begeleiden doordat de planten van nature die kant op willen groeien. “Ik kweek hier de moneymaker” zegt Van Klaveren glimlachend en verwijzend naar het soort tomaten. “Het is een soort die zich relatief makkelijk laat verbouwen en die goed verkoopt in de buurt.” Naast de tomaten groeien aardbeienplantjes in doormidden gezaagde pvc-buizen. Zes verdiepingen aan aardbeien groeien hier. Net zoals de ladekast is ook deze groeiwijze ruimtebesparend.

Permacultuur

Doordat de akkers niet winstgevend hoeven te zijn is er ruimte om te experimenteren. Sinds afgelopen jaar is Van Klaveren begonnen met een manier van verbouwen die bekend staat als permacultuur. Deze wijze van verbouwen wijkt af van traditioneel moestuinieren door het ontbreken van de strakke akkers waarop één gewas groeit. Nu is er meer willekeurigheid in de tuin, net zoals in de natuur. Het idee van permacultuur gaat terug naar de basis waarbij is gekeken naar een bos of oerwoud. Hier groeien planten willekeurig door elkaar. Er is weinig tot geen structuur aanwezig en toch kan je ervan leven.

Van Klaveren toont de verschillen tussen traditioneel moestuinieren en tuinieren onder het principe van permacultuur. “De strakke akkers in traditionele moestuinen geven doorgaans veel overzicht maar zijn erg onderhoudsgevoelig” legt hij uit. “Lege grond kent de natuur niet waardoor deze plekken worden opgevuld met onkruid.” Wanneer er wordt verbouwd door middel van permacultuur worden deze lege plekken bedekt door organisch materiaal of worden planten dicht op elkaar gezet.

“Lege grond kent de natuur niet waardoor deze plekken worden opgevuld met onkruid”

Van klaveren wijst naar een akker die wordt bedekt door een dikke laag bladeren. “Dit heet mulchen, dat is het bedekken van de bodem met organisch materiaal zoals bladeren, houtsnippers, stro of karton. Wat je dus ziet is dat ik nauwelijks onkruid heb.” Het ontbreken van onkruid zorgt ervoor dat de voeding van de bodem direct naar de planten gaan en niet wordt verspild aan onkruid. Als de bladeren vergaan vormen zij compost voor de bodem waarmee de planten worden gevoed. Ook gaat de laag bladeren droogte tegen in de zomer doordat de zon niet direct op de grond schijnt.

Na een kleine wandeling is een stukje grond te zien waar op ongeveer één vierkante meter prei erg dicht op elkaar groeit. De aanblik is in eerste instantie ongeordend en chaotisch, maar ook hier komt weinig onkruid voor. Het voordeel wordt des te duidelijker wanneer Van Klaveren de naastgelegen prei toont die nog wel op de traditionele manier groeit. Hier deint het onkruid zachtjes mee op het ritme van de wind.     

Een volgeplande of bedekte bodem is één aspect van permacultuur. Een ander onderdeel is de afwisseling waarbij verschillende planten willekeurig door elkaar groeien. Van klaveren wijst een veldje aan waarin verschillende planten door elkaar groeien. Volgens hem heeft dit als voordeel dat sommige planten elkaar kunnen versterken. Een knoflookplant houdt ongedierte op afstand omdat dat een hekel heeft aan een knoflooklucht. Hierdoor kan de groente naast de knoflookplant beter groeien doordat het geen insectenaanval hoeft te doorstaan.

Moestuinieren door middel van permacultuur is vooral op kleine akkers goed toe te passen. Hier volstaan enkele kruiwagens, terwijl bij grote akkers vrachtwagens vol met bladeren nodig zijn. Ook verdwijnt de overzichtelijkheid van de akkers door de bladeren en wanneer meerdere groenten door elkaar heen groeien. Vaak is dit geen probleem op de kleinere of hobbymatige akkers zoals bij Stadstuin Techum doordat de boer hier de groenten handmatig oogst.

Traditioneel moestuinierenPermacultuur
Rechte, strakke akkers met een vaste afstand tussen gewassenGewassen groeien door elkaar
Vaak één gewas per akkerDe akker wordt zoveel mogelijk volgezet met planten, óf de
bodem wordt bezaaid met organisch materiaal zoals bladeren
Op de plekken tussen de groenten gaat onkruid groeienGeen tot weinig onkruid; voeding van de bodem gaat direct naar
de gewassen
Dit onkruid verwijderen kost veel onderhoud en haalt voeding uit
de bodem voor de gewassen
De bodem is beter bestemd tegen droogte doordat de zon er
niet vol op schijnt

Stadstuin gelegen op een terp

De akkers en kassen van Stadstuin Techum liggen op een terp die in de 19e eeuw is afgegraven. Door de afgravingen is de huidige grond vlak waardoor er geen direct spoor van de terp is te bekennen op de akkers of in de wijk. De ligging boven restanten van een terp brengen beperkingen met zich mee in de tuin. Zo is het verboden om dieper dan 1,5 meter te graven. Hierdoor kan het bodemarchief, ofwel de sporen van de oude terp worden beschadigd. Vorig jaar kreeg de tuin vijftien perenbomen vanuit de landelijke actie waarin perenbomen gratis waren af te halen. Van Klaveren vertelt dat er een buurtbewoner op hem afstapte die aangaf dat het planten van de bomen een mogelijke verstoring zou zijn van het bodemarchief. De perenbomen die inmiddels waren gepland mochten blijven staan van de cultuurhistorische dienst van de gemeente Leeuwarden. Het verwijderen van de bomen zou waarschijnlijk meer schade aanrichten aan de bodem dan wanneer ze blijven staan. Aan de huidige perenbomen groeien inmiddels enkele knoppen. Bij een goede oogst aan het eind van komende zomer kan de buurt hier ook terecht voor peren.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: