Cultuur & Media Lungo's longread

Gedirigeerd door de ‘persco’: Een jaar van dinsdagen en kapotte handen

Het is dat ‘anderhalvemetersamenleving’ zo’n lekker galgjewoord is, maar ‘persconferentie’ had eigenlijk nèt zo goed door de Dikke Van Dale verkozen kunnen worden tot woord van het jaar. Sinds 23 maart kluistert het terugkerende persmomentje van premier Mark Rutte en minister Hugo de Jonge een groot deel van de Nederlanders regelmatig aan de buis. Hoe hebben de coronapersconferenties het afgelopen jaar ons leven beïnvloed?

“Iemand noemde het laatst een jaar van dinsdagen,” zegt Media Studies and Journalism professor Scott Eldridge uit Groningen. “Omdat die persconferenties eigenlijk altijd op dinsdag om zeven uur ‘s avonds zijn. Het is lang geleden dat mensen zo gebonden waren aan de televisie op zulke specifieke tijdstippen. Of nou ja, vooral jonge mensen dan. Ik kom uit een tijd van vóór Netflix,” lacht hij. “Tijdgebonden televisie is eigenlijk iets heel ouderwets, dus de persconferenties zijn wat dat betreft een interessante stap terug in de tijd.”

Dr. Scott Eldridge

Voor de coronacrisis had het woord persconferentie een hele andere lading. Misschien werd er een transfer van een voetballer bekend gemaakt. Of het ging over politieke zaken waar menig Nederlander zich niet in interesseerde. “Zo’n strak geplande persconferentie verwachtte je in het verleden misschien alleen rondom een oorlog. Of misschien wel na gebeurtenissen als 9/11. Maar het is lang geleden dat we zo’n soort routine in persconferenties hebben gezien.”

Hoe komt het dat we allemaal massaal kijken? Voelen we ons er verplicht toe? “Dat kan,” zegt Eldridge. “Maar het ligt meer voor de hand dat mensen echt voelen dat de uitkomst van de persconferentie hun leven gaat beïnvloeden. En waarschijnlijk is het deels ook verveling. Er is ook niet echt iets anders te doen.”

Nienke Schuitemaker, communicatieadviseur en coauteur van het boek Waarom je niet zomaar moet stemmen waar je ouders op stemmen, vindt de persconferenties rondom corona in ieder geval verre van saai. Ze bekijkt alles door een bril van communicatie – “Ik lees ook de achterkanten van shampooflessen. Ik heb echt een beetje een tikje wat marketing en communicatie betreft”- en zo dus ook de coronacrisis.

Op haar Instagramaccount doet ze, al sinds de eerste persconferentie in maart, uitgebreid verslag over de manier waarop Rutte en De Jonge communiceren. “Ik was meteen heel erg geraakt door de branding van de corona crisis. Opeens hing daar zo’n blauw doek, met ‘Alleen samen krijgen we corona onder controle’. En de eerste keer stond Hugo de Jonge nog helemaal in beeld van de camera dus ik dacht, de beeldregie gaat ook niet helemaal goed. Ik was meteen helemaal bezig met de communicatie, met hóe brengen ze nou precies wat ze willen brengen?”

Nienke Schuitema

Die branding is belangrijk, vind Schuitemaker. “Er moest meteen duidelijk worden gemaakt dat het een situatie is waar we nog niet eerder in zijn geweest, en dat het niet iets is wat de overheid zomaar voor de burger op kan lossen. Ik denk dat de alle overheidscommunicatie in het begin er op gefocust was om bij iedereen in Nederland de ernst van de situatie zo snel mogelijk en zo eenduidig mogelijk binnen te krijgen. En dan is zo’n slogan ook wel belangrijk. Of in elk geval dat iedereen van de overheid dezelfde boodschap brengt, in hetzelfde taalgebruik. Dan kun je op gegeven moment die slogan en de maatregelen echt dromen als ze je ‘s nachts wakker zouden maken.”

Schuitemakers Instagramstories zijn een succes. Veel van haar volgers waarderen hoe ze de persmomenten ontleedt. “Niemand was het echt gewend om op deze manier informatie te verwerken. Dus het hielp voor hen wel dat ik zei ‘Kijk dit proberen ze dus te vertellen, en deze manieren gebruiken ze daar voor.’ ”

Een voorbeeld van Schuitemakers ‘PerscoWalks’. Bron: @Nienkeschuit op Instagram

De toon is daarbij wel anders dan bij bijvoorbeeld de wekelijkse persconferentie na de ministerraad. “Persconferenties waren voorheen heel erg iets voor journalisten. En dan kwam het nieuws later ook wel tot ons, maar dan wel via een journalist. En nu worden wij, als burgers, eigenlijk geacht om zèlf naar die persconferenties te kijken. Wij krijgen het nu ook rechtstreeks mee. Daarom is de toon zeker anders.”

Een voorbeeld daarvan zijn misschien wel de metaforen van Rutte en de Jongen. Een hamer om het virus mee kapot te slaan. Het virus heeft geen paspoort. We moeten me z’n allen een puzzel leggen waarvan het plaatje op de doos al wel duidelijk is. “Ze vliegen je altijd om de oren. Dat is om het levendig te maken voor de burgers. Het was heel lang dat dashboard: dat we met z’n allen in de auto zaten en dat het dashboard dan aan gaf waar we heen gingen. Toen kwam er ook nog een routekaart bij. Dus we zaten heel erg in het reisthema.” Alleen toen de nieuwe maatregelen helemaal begonnen af te wijken van de routekaart, verdween die metafoor ook snel weer uit de persconferentie-vocabulaire.

De persconferenties lijken soms zó erg op elkaar, dat je er haast een bingo van kan maken. Foto: Franka de Haan

“Ik moet er soms wel om lachen, maar ik maak me er wel eens zorgen over. In Nederland zijn er 2,5 miljoen mensen die moeite hebben met lezen en schrijven, en dan zijn er ook nog mensen met een lichte verstandelijke beperking. Die mensen kunnen dit soort talige metaforen en beeldspraken helemaal niet maken.” En soms zorgt dat zelfs voor complete verwarring, vertelt Schuitemaker: “Waar ik me af en toe ook best wel boos om maak is dat Rutte de hele tijd roept: ‘was je handen stuk’. Er zijn mensen die mij op Instagram berichtjes sturen met, ik zou willen dat hij dat niet deed, want ik werk met cliënten die dit letterlijk nemen, en dus wonden op hun handen krijgen omdat de minister president zei dat je je handen stuk moet wassen.”

Toch brengen die coronapersconferenties ook goede dingen teweeg, vindt Schuitemaker. “Voor de persconferenties was Nederlandse Gebarentaal nog helemaal geen erkende taal. Dat wist ik niet eens. Zo vraag ik me af of er nog meer gaat veranderen door corona. Zoals met dat handen wassen, ik hoor echt mensen die zeggen, ik ben echt al een jaar niet verkouden geweest. Dan is dat handen wassen misschien toch wel ergens goed voor.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: